Phỏng vấn Tiến Sĩ Sophie Richardson về tình trạng nhân quyền tại Việt Nam năm 2007

Phỏng vấn Tiến Sĩ Sophie Richardson về tình trạng nhân quyền tại Việt Nam năm 2007
2008.02.15

Nguyễn Khanh, phóng viên đài RFA

* Bấm vào đây để nghe cuộc phỏng vấn này
* Tải xuống để nghe

Tiến Sĩ Sophie Richardson. Hình do bà cung cấp

Đúng vào những ngày cuối năm Ðinh Hợi, tổ chức tranh đấu và bảo vệ nhân quyền Human Rights Watch cho phổ biến bản phúc trình về tình trạng nhân quyền thế giới 2007, trong đó có phần nói về Việt Nam.

Nhân dịp này, Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson, Giám Ðốc Ðặc Trách Cổ Võ Nhân Quyền Châu Á của Human Rights Watch đã nhận lời dành cho chúng tôi cuộc phỏng vấn nói về nhân quyền ở Việt Nam. Tiến Sĩ Richardson là một chuyên gia về Châu Á, tác giả nhiều quyển sách nói về những thay đổi chính trị, kinh tế, xã hội và quyền làm người ở Trung Quốc, Hồng Kông, Philippines và Cambodia.

Bà cũng là tác giả những bài bình luận thường xuyên được đăng tải trên các nhật báo lớn ở Hoa Kỳ và Á Châu, như The Nation xuất bản ở Bangkok, Phnom Penh Post ở Cambodia, The Wall Street Journal và The New York Times xuất bản ở Mỹ.

Như thường lệ, cuộc phỏng vấn được Nguyễn Khanh thực hiện, và Ban Việt Ngữ chúng tôi xin gửi đến quý thính giả trong khuôn khổ Tạp Chí Câu Chuyện Thời Sự Hàng Tuần.

Nguyễn Khanh: trước hết thay mặt cho quý thính giả, chúng tôi xin được gửi đến Bà và Tổ Chức Human Rights Watch lời chúc đầu năm Mậu Tý. Thưa Bà nếu tôi nhớ không lầm thì cũng khoảng giờ này năm ngoái, Human Rights Watch dành tới gần 20 trang để nói về tình trạng nhân quyền ở Việt Nam. Năm nay, phần Việt Nam chỉ vỏn vẹn có 5 trang rưỡi. Phải chăng đó là dấu hiệu xác định nhân quyền ở Việt Nam đã cải tiến trong năm 2007?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: không đúng như vậy đâu. Ðiều đó chỉ chứng tỏ cho thấy một sự thật đáng buồn là năm nay có nhiều quốc gia mà tổ chức chúng tôi phải quan tâm tới về tình trạng nhân quyền, thành ra phần danh cho mỗi nước phải cắt ngắn đi, trong đó có phần dành cho Việt Nam.

Tôi muốn nói rõ với ông là theo nhận định của tổ chức chúng tôi, tình trạng nhân quyền tại Việt Nam trong năm rồi có thể nói là tệ hại nhất trong 20 năm qua. Các vụ bắt bớ, đàn áp những người bất đồng chính kiến vẫn liên tục xảy ra, nhà nước vẫn kiểm soát báo chí, kiểm soát internet. Không phải chỉ người dân không được quyền công khai bày tỏ quan điểm của họ, mà ngay cả những hoạt động tôn giáo vẫn tiếp tục bị chính quyền gây khó khăn.

Nguyễn Khanh: nếu được yêu cầu đưa ra một bằng chứng trong năm vừa rồi nhà nước Việt Nam vi phạm nhân quyền, Bà sẽ dẫn chứng bằng thí dụ nào?

Tôi muốn nói rõ với ông là theo nhận định của tổ chức chúng tôi, tình trạng nhân quyền tại Việt Nam trong năm rồi có thể nói là tệ hại nhất trong 20 năm qua. Các vụ bắt bớ, đàn áp những người bất đồng chính kiến vẫn liên tục xảy ra, nhà nước vẫn kiểm soát báo chí, kiểm soát internet. Không phải chỉ người dân không được quyền công khai bày tỏ quan điểm của họ, mà ngay cả những hoạt động tôn giáo vẫn tiếp tục bị chính quyền gây khó khăn.

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: một trong những bằng chứng rõ rệt nhất mà tất cả mọi người đều thấy là hình ảnh Linh Mục Nguyễn Văn Lý bị viên công an không mặc sắc phục dùng võ lực bịt miệng Ngài, khi họ đưa Linh Mục ra tòa để kết tội ông.

Có nhiều người bảo rằng nhà nước đã cố ý dùng những lý lẽ giả tạo để kết tội Linh Mục Lý, chúng tôi thấy nhận xét như thế vẫn chưa đủ. Ðừng quên là đối với chính phủ Việt Nam, những ai lên tiếng nói những điều chính quyền không hài lòng đều bị bắt nhốt trong tù, theo đúng chủ trương bịt miệng tất cả những tiếng nói đối lập mà Hà Nội đã áp dụng từ bao nhiêu năm qua. Những người không may này sau đó bị đưa ra tòa xét xử và chẳng có phiên tòa nào diễn ra theo đúng tiêu chuẩn luật pháp quốc tế cả.

Nguyễn Khanh: Bà bảo Việt Nam không tôn trọng nhân quyền, tình trạng năm 2007 được đánh giá là tệ hại nhất trong 20 năm qua. Các quan chức Hoa Kỳ thường nói với tôi –và theo tôi hiểu thì họ cũng nói với Bà và với Human Rights Watch- rằng Việt Nam đã thể hiện những cải tiến tốt. Liệu tôi có thể nói rằng nhận định của Bà và của Chính Phủ Hoa Kỳ trái ngược với nhau hay không?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: quan điểm của Chính Phủ Hoa Kỳ về tình trạng nhân quyền Việt Nam trong năm 2007 không đồng nhất với nhau. Một mặt, chúng ta thấy quyết định thật sáng suốt của ông Ðại Sứ Michael Marine ở Hà Nội, khi ông mời một số bà vợ của những nhà tranh đấu cho dân chủ đến tư gia của ông.

Qua việc làm này, chúng tôi hiểu ngay là ông Marine muốn vinh danh những người tranh đấu cho lý tưởng tự do, cho nhân quyền ở Việt Nam, đồng thời ông cũng muốn bắn tiếng cho chính phủ Hà Nội biết là chính phủ Mỹ ủng hộ việc làm của họ, sẵn sàng bảo vệ cho họ. Ðây là một trường hợp thật đặc biệt, và tôi nghĩ rằng mọi người phải ngợi khen việc làm của ông Ðại Sứ Marine.

Một điểm khác nữa cũng phải nhắc đến là sự kiện Tổng Thống George W. Bush lên tiếng bày tỏ quan điểm của Chính Phủ và nhân dân Hoa Kỳ về tình hình nhân quyền Việt Nam khi ông đón Chủ Tịch Nước Nguyễn Minh Triết ở Nhà Trắng hồi mùa hè năm rồi.

Nhưng cùng một lúc, tôi lại thấy các quan chức chính phủ Mỹ, chẳng hạn như các quan chức của Bộ Ngoại Giao, khi ra điều trần trước Quốc Hội, họ nhắc đi nhắc lại điều mà chính phủ Hà Nội cũng hay nói, đó là ở Việt Nam không có ai bị bắt giữ vì lý do tôn giáo cả.

Chính điều này khiến cho chúng tôi phải âu lo. Tổ Chức Human Rights Watch chúng tôi có bằng chứng rõ rệt về trường hợp của ba, bốn trăm người đang bị bắt giữ, bị đàn áp, bị nhốt tù, chỉ vì họ bày tỏ niềm tin tôn giáo, đòi hỏi phải được quyền tự do tín ngưỡng…

Nguyễn Khanh: Human Rights Watch có đưa những chứng cớ mà Bà mới nói cho Bộ Ngoại Giao Mỹ hay không?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: chúng tôi liên tục cung cấp các chứng cớ này cho Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ. Chính vì thế mà việc các quan chức Mỹ liên tục phát biểu y hệt những điều các quan chức Việt Nam phát biểu khiến chúng tôi phải âu lo.

Nguyễn Khanh: các quan chức Mỹ còn bảo với tôi là Việt Nam đang đổi mới về nhiều mặt, chắc Bà cũng nghe điều đó?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: điều đó đúng. Việt Nam đang đổi mới, Việt Nam cởi mở hơn, người dân đi lại dễ dàng hơn, người nước ngoài đến du lịch cũng gặp thuận lợi hơn, liên lạc giữa thế giới bên ngoài với Việt Nam và ngược lại cũng tốt hơn. Những điều đó còn có nghĩa là chúng tôi có thể theo dõi về tình trạng nhân quyền ở Việt Nam cũng như cổ võ cho nhân quyền Việt Nam dễ dàng hơn.

Nhưng đổi mới không có nghĩa là ngưng đàn áp. Ðó là điều những quan chức Mỹ không nói đến. Tự dưng tôi nhớ lại trong năm 2007 vừa rồi, có một số người mang quốc tịch Mỹ sang Việt Nam bị bắt và bị cáo buộc tội âm mưu lật đổ chính quyền. Ðiều đó có nghĩa là công dân các nước được phép vào du lịch, nhưng nếu làm chuyện gì nhà nước Việt Nam không hài lòng thì bị bắt ngay, và cáo buộc ngay tội muốn lật đổ chính phủ hay tội khủng bố.

Nguyễn Khanh: một số nhà quan sát Hoa Kỳ, Âu Châu và ngay ở Châu Á có chung quan điểm là đổi mới kinh tế sẽ dần dần dẫn đến đổi mới chính trị và đầu tư nước ngoài sẽ thổi một luồng gió cải cách. Bà có chia sẻ quan điểm này hay không?

chúng tôi liên tục cung cấp các chứng cớ này cho Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ. Chính vì thế mà việc các quan chức Mỹ liên tục phát biểu y hệt những điều các quan chức Việt Nam phát biểu khiến chúng tôi phải âu lo.

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: điều ông nói là điều thường hay được tranh luận, đặc biệt ở Châu Á. Người ta thường bảo câu “nước dâng, thuyền cũng dâng”, đời sống tốt hơn, mức lương cao hơn, nhân quyền rồi sẽ đến.

Nhưng điều đó không có đúng. Tôi xin đơn cử hai trường hợp: Singapore là một, Trung Quốc là hai. Ðời sống người dân những nước này tốt hơn, nhưng đâu có nghĩa là tự do và nhân quyền đã đến. Nếu nhìn kỹ Trung Quốc, ông sẽ thấy là mô hình kinh tế của Hoa Lục đem lại thành công như thế nào, nhưng thành công đó đã đạp lên trên quyền căn bản của con người. Nói đến Trung Quốc, chúng ta cũng phải nói đến tình trạng tham nhũng, phải nói đến sự kiện môi trường bị hủy hoại, người dân bị nhà nước chèn ép lây đất bán cho các công ty mở khu kỹ nghệ. Cho tôi được nhắc lại rằng nhân quyền chính là chìa khóa mở cửa phát triển bền vững.

Nguyễn Khanh: Bà hoạt động ở lãnh vực này cũng khá lâu, và Bà cũng biết không dễ gì để nói với lãnh đạo một nước là phải tôn trọng nhân quyền…

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: ông nói đúng. Ðó là điều không dễ làm. Nhưng nếu muốn được thế giới kính trọng, một nước như Việt Nam phải tôn trọng nhân quyền. Tôi xin đơn cử một thí dụ: bệnh viện tâm thần là nơi dùng để chữa trị cho những người bị bệnh tâm thần, chứ không phải là nơi để tạm giam những người bất đồng chính kiến. Ðó là điều cả thế giới không chấp nhận được, chứ khônmg phải riêng chúng tôi.

Nguyễn Khanh: Bà có nói điều này với phía chính quyền Việt Nam không? Lần cuối cùng Bà nói chuyện với phía Việt Nam là lúc nào?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: cách đây chỉ một hai tháng, tôi có gặp người lãnh đạo Ủy Ban Tôn Giáo Chính Phủ khi ông ta dẫn đoàn sang Hoa Kỳ. Buổi gặp gỡ diễn ra rất lịch sự, tôi và đại diện của những NGO khác đặt câu hỏi, đoàn Việt Nam không đưa ra câu trả lời.

Chúng tôi cũng đã đưa cho đoàn danh sách những tù nhân chính trị, trong đó phần lớn đang bị giam cầm, quản thúc vì họ tranh đấu cho tự do tôn giáo. Chúng tôi cũng yêu cầu vị trưởng đoàn trả lời câu hỏi tại sao phái Việt Nam nói không có ai bị giam giữ vì lý do tôn giáo, trong khi các tổ chức bảo vệ nhân quyền lại có một danh sách dầy như vậy? Ông trưởng đoàn nói sẽ tìm hiểu và trả lời, nhưng đến bây giờ ông ta vẫn chưa trả lời.

Dù vậy, tôi vẫn đánh giá cao những buổi gặp gỡ. Ít ra, phía Việt Nam đã bắt đầu đồng ý gặp, nói chuyện với những tổ chức mà họ thường gọi là chuyên chỉ trích hay bêu xấu Việt Nam. Chỉ tiếc là họ mới đồng ý gặp chứ chưa trả lời những câu hỏi chúng tôi đặt ra.

Nguyễn Khanh: Việt Nam có mời Bà hay Human Rights Watch vào quan sát tận nơi không?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: có, họ có đề nghị như vậy. Chúng tôi có nói là rất vui và sẵn sàng vào Việt Nam để quan sát tại chỗ, nhưng với điều kiện là chúng tôi phải được tự do di chuyển, tự do tiếp xúc với những người cần phải tiếp xúc, và người mà chúng tôi tiếp xúc không bị nhà nước gây khó khăn. Nói cách khác, chúng tôi không thể nhận lời sang Việt Nam và đi đâu cũng bị nhà nước kiểm soát hoặc canh chừng.

Nguyễn Khanh: trở lại với bản phúc trình của Human Rights Watch. Bà dự đoán phản ứng của chính phủ Việt Nam như thế nào?

Bà Tiến Sĩ Sophie Richardson: đương nhiên. Phía Việt Nam thường bảo rằng chúng tôi đưa ra những chứng cớ bịa đặt, chúng tôi chỉ tiếp xúc với một nhóm nhỏ dân chúng rồi đưa ra kết quả. Ông nên nhớ rằng Việt Nam không phải là nước duy nhất chỉ trích việc làm của chúng tôi.

Quan điểm của chúng tôi rất rõ rệt: nếu Việt Nam thấy mình làm đúng, không có gì phải dấu diếm cả, thì Việt Nam nên mở rộng cửa cho các tổ chức bảo vệ nhân quyền quốc tế vào quan sát và thảo luận nghiêm chỉnh, cùng nhau tìm cách giải quyết những khúc mắc, thay vì tiếp tục đóng cửa và lên tiếng phản đối một cách máy móc như đang làm.

Nguyễn Khanh: xin cám ơn Bà Richardson.
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/2008/02/15/HumanRightsSituationInVietnam_Khanh/